Cách bày mâm ngũ quả đẹp ngày tết

Mâm ngũ quả ngày Tết là một trong những nét văn hóa đặc trưng của người Việt Nam và có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nhưng tùy từng vùng, từng địa phương mà cách chọn hoa quả cho mâm ngũ quả, cũng như cách bày biện cũng khác nhau. Vậy một mâm ngũ quả ở mỗi vùng miền có ý nghĩa như thế nào, cách bày biện như thế nào? Hãy cùng Sawasdee tìm hiểu trong bài viết này nhé!

1. Ý nghĩa của mâm ngũ quả ngày Tết

Mâm ngũ quả là mâm có khoảng 5 loại quả khác nhau, được nhiều gia đình Việt thường bày trên bàn thờ gia tiên trong những ngày Tết Nguyên đán. Mỗi loại quả được bày trên mâm ngũ quả thường mang một ý nghĩa khác nhau qua tên gọi, màu sắc, cách bày trí.

Mâm ngũ quả ngày tết
Mâm ngũ quả ngày tết

1.1. Căn cứ vào ngành khoa học kĩ thuật cổ truyền Á Đông

Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết không chỉ quy ước là bạn phải chưng đủ số lượng 5 loại trái cây khác nhau. Con số 5 ẩn chứa khá nhiều tầng nghĩa trong đời sống tâm linh của dân tộc ta.

Tại sao không phải lục quả hay thất quả mà nhất định lại là ngũ quả? Theo phong thủy, con số 5 tọa ở giữa Lạc Thư. Tức là con số trung tâm của vũ trụ, giữa trời và đất, giữa âm và dương.

Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết theo triết lý phong thủy

Mâm ngũ quả với số 5 tượng trưng cho Ngũ Phúc Lâm Môn

Con số 5 đại diện cho những nguyên tố sinh khắc của vận mệnh trong ngũ hành. Bao gồm: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Nó tương ứng với nguyên tắc kề cận thì sinh sôi luân chuyển mãi không ngừng. Và, sự cách nhau thì khắc chế luân lưu. Đó chính là sự vận động, biến thiên, chuyển dời của vũ trụ. Sự vận động ấy tạo thành vòng tròn của sự sống và cái chết bất diệt.

Từ ngũ trong đại từ điển có đến 12 nghĩa. Đồng thời, có 1148 từ ghép với chữ ngũ đơn cử như ngũ sắc, ngũ âm, ngũ vị, ngũ tạng… Nên có thể coi số 5 là biểu tượng chung của sự sống. Ngoài ra, cách bày mâm ngũ quả ngày Tết dâng lên bàn thờ còn thể hiện ao ước đạt ngũ phúc long môn của người Việt. Gói gọn mong cầu trong 5 chữ Phú, Quý, Thọ, Khang, Ninh. Với ngụ ý muốn có vận may về tài lộc lẫn sức khỏe vào cả năm mới.

Xem thêm: Cách làm món dưa chuột muối xổi ăn kèm với các món chính giòn, ngon

1.2. Gắn liền với nền văn hóa lúa nước

Trong nông nghiệp, người ta cũng cảm tạ vị thần cai quản đất đai thông qua cách bày mâm ngũ quả ngày Tết. Ai nấy cũng đều chờ đợi vụ mùa sắp tới bội thu y hệt như năm cũ. Ngũ quả còn biểu tượng cho sự phồn thực và sinh sôi. Sự nối truyền dòng giống miên viễn.

Mâm ngũ quả đẹp ngày Tết mang ý nghĩa vượt lên cả sự sinh tồn của vạn vật, xen kẽ sự luân hồi của sống chết. Nó hướng ta đến những gì bình yên và êm ấm nhất. Ngày nay, số lượng trái cây không nhất thiết giới hạn là 5 nữa. Nhiều gia đình bày biện phong phú hơn con số này, người ta vẫn giữ nguyên cách gọi mâm ngũ quả như thường.

Văn minh lúa nước sản sinh nhiều nông sản trù phú, thể hiện ở mâm ngũ quả ngày Tết phồn thực.
Văn minh lúa nước sản sinh nhiều nông sản trù phú, thể hiện ở mâm ngũ quả ngày Tết phồn thực.

2. Giải mã ước nguyện gia chủ dựa trên loại trái cây bày mâm ngũ quả ngày Tết

Nhìn vào mâm ngủ quả, người ta có thể phỏng đoán được những tâm nguyện của gia chủ trong năm mới. Mỗi loại quả đều mang lại ý nghĩa rất thú vị. Bạn cứ thử khám phá những nét nghĩa ở từng loại trái cây sau nhé!

  • Chuối xanh: Đây là loại quả chiếm vị trí quan trọng trong cách bày mâm ngũ quả ngày Tết. Chuối tượng trưng cho bàn tay ngửa lên, bao bọc đem đến sự bình an, đa phúc lộc. Màu xanh của chuối biểu tượng cho mùa xuân. Nó hội tụ bao sự tinh túy của đất trời, mang ý nghĩa che chở, bảo vệ.
  • Phật thủ hoặc bưởi: Hàm ẩn ý niệm hy vọng được trời phật ban lộc, ban may mắn bình an nhân thế.
  • Đu đủ và quả sung: Hai thứ quả này đem lại sự sung túc, đầy đủ cho mọi gia đình khắp nơi. Qua đó, giúp bạn tránh được sự khó khăn, bần hàn.
  • Đào: Nhân tố biểu trưng cho sự thăng tiến sự nghiệp trong cách bày mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc.
Mâm ngũ quả Tết được bày trí dựa trên tập hợp ý nghĩa từng loại trái cây gộp lại. Ảnh Internet.
Mâm ngũ quả Tết được bày trí dựa trên tập hợp ý nghĩa từng loại trái cây gộp lại. Ảnh Internet.
  • Cam, quýt, hồng, mận: Cũng biểu lộ sự thành đạt bền lâu, việc làm ăn của gia chủ thuận buồm xuôi gió.
  • Lựu: Không có gì lạ khi loại trái cây nhiều hạt này có mặt tại cách bày mâm ngũ quả ngày Tết. Nó diễn tả cảnh tượng con đàn cháu đống của gia đình bạn trong tương lai.
  • Dưa hấu, mãng cầu: Hứa hẹn bao ngọt ngào, phước lành sẽ luôn hiện diện xung quanh chúng ta.
  • Xoài, dừa: Loại trái cây đem đến đường tiền tiêu không hề thiếu hụt.

3. Cách trình bày mâm ngũ quả theo cách của ba miền ngày Tết

Tùy vào điều kiện địa lý, thời tiết mà mỗi vùng thu hoạch được các dạng nông sản khác nhau. Yếu tố vật chất cũng đi đôi với yếu tố tâm lý con người trên từng mảnh đất. Thế nên, cách lựa chọn loại trái cây, ý nghĩa, trang trí mâm ngũ quả ngày Tết mỗi địa phương cũng có đôi chút khác biệt. Sawasdee xin được giới thiệu cách bày mâm ngũ quả ngày Tết của cả ba miền đất nước.

3.1. Mâm ngũ quả miền Bắc

Mâm ngũ quả miền Bắc gồm những gì? Cách bày mâm ngũ quả miền Bắc

Mâm ngũ quả ngày Tết ở miền Bắc

Đối với người dân miền Bắc, một mâm ngũ quả đẹp, đúng chuẩn phải là một mâm ngũ quả có đầy đủ các loại trái cây như: chuối xanh, bưởi, phật thủ, sung, hồng, quất cảnh, ớt, dứa,… với màu sắc rực rỡ nhưng phải hài hòa, đảm bảo đúng theo Ngũ hành:

  • Kim – màu trắng
  • Mộc – màu xanh lá
  • Thủy – màu đen
  • Hỏa – màu đỏ
  • Thổ –  màu vàng

Chuối trong mâm ngũ quả được bày theo nải, phải là chuối xanh, tượng trưng cho sự quần tụ, sum vầy, đầm ấm. Bưởi có màu vàng, tượng trưng cho sự giàu sang, may mắn.

Cũng có một số gia đình thay bưởi bằng quả phật thủ (tác dụng lưu giữ thần, Phật và gia tiên lưu lại trong nhà lâu hơn để phù hộ cho gia chủ).

Quả quất cảnh, quả hồng hay ớt đỏ được tô điểm xung quanh mâm ngũ quả vì có màu đỏ, vàng rực rỡ, vô cùng đẹp mắt – biểu tượng cho sự may mắn, thành đạt. Còn quả dứa có mùi thơm đặc trưng, thể hiện mong ước về một năm mới an lành và nhiều phúc lộc.

Người miền Bắc thường bày mâm ngũ quả kiểu truyền thống là đặt nải chuối xanh ở dưới cùng để đỡ lấy toàn bộ các loại quả còn lại, chính giữa đặt bưởi, phật thử hoặc là mãng cầu, các loại quả khác nhau đào, hồng, quýt, táo thì đặt ở xung quanh, ở chỗ trống thì có thể xen kẻ ớt, quất.

3.2. Mâm ngũ quả ngày Tết của miền Trung

Mâm ngũ quả miền Trung

Mâm ngũ quả của người miền Trung không câu nệ hình thức, có gì cúng nấy

Dải đất miền Trung thường gặp phải thiên tai, bão lũ, hạn hán quanh năm nên đất đai cũng không được màu mỡ, ít cây trái. Vì vậy, mâm ngũ quả của người miền Trung rất đơn giản, không câu nệ hình thức, có gì cúng nấy, miễn thành tâm là được.

Các loại trái cây thường thấy trong mâm ngũ quả của người miền Trung là:

  • Thanh long
  • Chuối
  • Dưa hấu
  • Mãng cầu
  • Dứa
  • Sung
  • Cam
  • Quýt

Xem thêm: Mách bạn những món ngon ngày Tết phổ biến siêu dễ làm

3.3. Mâm ngũ quả miền Nam

Quan niệm thờ cúng chuối xanh theo ngũ hành ở miền Bắc không ăn khớp với lối tư duy của miền Nam. Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết ở miền Nam chịu sự chi phối về mặt cảm thức ngữ âm từ tên gọi các loại trái cây. Do chuối phát âm gần giống với “chúi”, biểu thị sự nguy khó, nên người ta kiêng bày loại này.

Cũng bởi câu “quýt làm, cam chịu” mà người Nam không dùng cam trưng như ngoài Bắc. Họ cũng chẳng dùng quả lê, đồng âm  với “lê lết” sẽ kém may mắn.

Mâm ngũ quả ngày Tết 2022: Ý nghĩa, cách sắp xếp đúng

Cách bày biện mâm ngũ quả miền Nam mộc mạc. Ảnh Internet.

Người miền Nam bày mâm ngũ quả với mong muốn “cầu sung vừa đủ xài” ước mong năm mới đủ đầy, sung túc. Vì vậy họ chọn 5 loại quả đọc chệch âm được như mãng cầu, sung, dừa, đu đủ và xoài. Bên cạnh đó, đặt thêm trái thơm vào sẽ thể hiện sự vững vàng. Người ta chẳng quên trang trí cùng cặp dưa hấu xanh vỏ đỏ lòng cân đối hai bên bàn thờ. Nó tượng trưng cho lòng trung nghĩa và trinh tiết của người phương Nam.

Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết miền Nam thể hiện rõ tính bình dị, dân dã và hóm hỉnh. Mỗi người một cuộc sống và ý nguyện khác nhau, biết thế nào là “đủ”. Thế nhưng, ai cũng chỉ cần đủ mà thôi.

4. Những lưu ý trong khâu chọn mua trái cây xếp thành mâm ngũ quả

Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết hoàn hảo phụ thuộc ngay khâu bạn bắt đầu đi chợ. Đừng trao trọn niềm tin vào người bán, bạn nên tự tay lựa ra để an tâm trong vấn đề vệ sinh thực phẩm.

4.1. Mẹo chuẩn bị mâm ngũ quả đẹp

Nhiều người thường có thói quen mua trái cây sớm để bày trí mâm ngũ quả. Tuy nhiên, nếu mua phải những quả chín ép sẽ rất nhanh hỏng. Hơn nữa, mâm ngũ quả thường được để sau 30 Tết vài ngày. Thế nên, gia chủ không nên mua và bày mâm ngũ quả quá sớm. Cách chọn trái cây bày mâm ngũ quả đẹp Tết như sau:

  • Chọn quả mới chín tới để vẫn có màu sắc tươi và bày được lâu. Quả phải chắc tay, không bị dập, trầy xước, còn cuống và lá.
  • Không nên rửa quả trước khi đặt lên bàn thờ cúng. Việc làm này sẽ làm trái cây sớm bị héo, hoặc thối, nếu có chỗ đọng nước. Tốt nhất bạn chỉ cần dùng khăn ẩm lau sạch quả là được.
  • Việc đảm bảo được cách bày mâm ngũ quả ngày Tết hợp lí về mặt bố cục bề ngoài là yếu tố tiên quyết. Sau đó, bạn cũng phải giữ sao cho hương vị “lộc cúng” khi ăn đạt chất lượng.

4.2. Bí quyết chọn trái cây  ngon

4.2.1. Cách chọn trái cây bày mâm ngũ quả  của người Nam

  • Mãng cầu xiêm thì chọn những quả có màu xanh ngả vàng nhạt , gai to, mềm. Khoảng cách các gai khá rộng. Mãng cầu ta nên chọn loại có mắt to, khe hở giữa các mắt vừa đủ rộng, hơi sâu. Chạm vào vỏ có độ mềm nhẹ. Bạn đừng mua quả chín quá vàng, chỉ trưng được ngắn ngày.

Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết đẹp ba miền, đón vận may suốt năm

Phần mãng cầu xiêm và mãng cầu ta hài hòa về màu sắc. Ảnh Internet.
  • Cần tránh mua đu đủ có núm màu xanh, vì nó bị chín ép không ngon. Nên mua loại vỏ vàng, có đốm li ti, dáng thuôn dài. Dùng tay ấn nhẹ lên vỏ, vỏ mềm là quả đã chín.
Những quả đu đủ mới chín thích hợp cách bày mâm ngũ quả ngày Tết. Ảnh Internet.
Những quả đu đủ mới chín thích hợp cách bày mâm ngũ quả ngày Tết. Ảnh Internet.
  • Khi mua xoài, bạn cấu vào cuống lá và ngửi mùi. Nếu cuống có mùi thơm và tinh dầu thì là quả tươi. Chú ý quan sát phần mắt nhỏ ở bụng xoài, gần đuôi, mắt này càng nhỏ thì hạt xoài càng nhỏ.

4.2.2. Cách chọn trái cây bày mâm ngũ quả của người miền Bắc

  • Trong mâm ngũ quả ngày Tết ở miền Bắc, nải chuối xanh thường được bày dưới đất như một bàn tay nâng đỡ, che chở, bảo vệ. Bưởi vàng, phật thủ sẽ được đặt giữa nải chuối, một số loại quả được xếp cạnh mâm ngũ quả để cân đối và phù hợp với màu sắc phong thủy.
  • Bạn nên mua những quả hồng còn nguyên cuống. Loại hồng giòn sẽ khó dập hơn dạng hồng đỏ thông thường.
  • Dưa hấu thì phải mua loại cuống lá nhỏ héo khô lại. Núm dưa tròn đều, hơi lõm, Vỏ căng tròn, sọc đen nổi rõ. Phần bên dưới quả dưa càng bé càng tốt, càng lõm sâu thì dưa càng ngọt.

Xem thêm: Mách bạn 4 cách nấu canh khổ qua đơn giản mà ngon nhất

Dù có sự khác nhau trong mâm ngũ quả của mỗi vùng miền nhưng mục đích trên hết vẫn là muốn bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, cội nguồn. Cầu mong một năm mới an khang, hạnh phúc, đủ đầy, hãy cùng Sawasdee lựa chọn mâm ngũ quả ngày Tết phù hợp với vùng miền, điều kiện kinh tế của gia đình mình cho ngày Tết thêm trọn vẹn, may mắn nhé!

Related Articles